ÇOCUKLARDA SORUMLULUK BİLİNCİ

 Bu yazımda çocuklar ve sorumluluk hakkında bir kaç noktaya değinmek istiyorum.

Ailelerin en çok şikâyet ettiği noktaların belki de en başında geliyor. "Çocuğum ödevini yapmıyor. “Okuldan gelir gelmez bütün eşyalarını dağıtıyor"," Çok televizyon izliyor\tablet ya da bilgisayarla oynuyor" gibi cümleleri biz ailelerden çok fazla duyuyoruz. İşte bunların sebebi sorumluluk eksikliği ve doğru rol-model olma. Çocuklarımıza küçük yaşlardan itibaren sorumluluk veriyor muyuz? Verdiğimiz görevleri takip ediyor muyuz?  

"Ya o daha çok küçük ben onun yerine yaparım." "Çocuk o daha yapamaz "mı diyoruz? Eğer böyle diyorsak okul çağında ve ilerleyen yaşantısında sorumluluktan kaçan bireyler yetiştiririz. Ebeveynler olarak öncelikle çocuklar için yapacağımız ilk şey iyi birer rol model olmaktır. Ardından onlara verdiğimiz sorumluluklar.

İyi birer rol model olmaktan kastımız aslında herkesin az çok bildiği bir durum. Çok televizyon izleyen annenin çocuğuna kitap oku demesi olumsuz bir örnektir. İyi örnek ise annenin elinde kitap gören çocuğun kitap okuma alışkanlığı kazanmasının temelini atması. İyi örnekte 'kitap oku, televizyon izleme' diye söylenmesine gerek kalmaz. Çünkü çocuk ebeveyninin elinde kitabı görür ve merak eder. Fastfood tüketen bir ailenin çocuğuna sağlıklı beslenmek önemlidir demekte çocuk üzerinde etkili bir örnek olmaz. Ailelerin iyi birer rol model olması gerekir. Evde sağlıklı besinlerin piştiğini gören ve küçük yaşlardan itibaren tüketen çocuğa sağlıklı beslen demeye gerek kalmaz ve yeme sorunu gibi bir durumla pek karşılaşılmaz. (Benim hiç şeker ve şekerli besinlerin tadını bilmeyen, fast food tüketmeyen bir öğrencim vardı. Ev yapımı kek bile yemiyor çocuk düşünün. Meyve dışında hiç bir yerden şeker tadını almamış. Demek ki yapılabiliyor. )Sokağa çöp atan birinin yerlere çöp atma demesi bir çocuk üzerinde olumlu bir etkiye sahip olmaz.

Gelelim sorumluluk konusuna. Ailelerin belki de en çok ihmal ettikleri kısım burası. Aslında küçük yaşlardan itibaren minik adımlarla sorumluluk verilmeye başlanırsa ilerleyen yaşlarda yaşanılan problemlerde küçük çaplı olur ya da hiç problem yaşanmaz. Sorumluluk verirken de çocuğun yaş ve gelişim dönemleri, becerileri göz önünde bulundurulmalıdır.

Sorumluluk Konusunda Anne Babanın Rolü

Aslında en başında değindiğimiz noktaya geliyor. Doğru rol-model olmak. Siz ne kadar sorumluluk sahibiyseniz, çocuğunuzun da öyle olacağından emin olabilirsiniz. Aşırı hoşgörülü, ikircikli, baskıcı, mükemmeliyetçi anne baba tutumları yerine güven verici ve demokratik anne baba tutumları sergilemek çocuklar üzerinde oldukça büyük bir etkiye sahiptir. Anne babanın kullandığı dil de çok önemlidir. " Sen yapamazsın" yerine " Yapabileceğine inanıyorum" "Bunun da üstesinden gelebilirsin. Yardıma ihtiyacın olduğuna sana yardım edebilirim" gibi olumlu cümleler kurmak çocuğun "ben nasıl olsa yapamam" gibi düşünceye mahal vermeden verilen sorumluluğun üstesinden gelebilmesine imkân sağlar.

Çocuklara seçme şansı vermek de oldukça önemlidir. Böylece hem  kendi kararları üzerinde söz sahibi olmasını sağlarsınız hem de verdikleri kararlar ile ilgili sorumluluk almalarına yardımcı olursunuz. Seçim konusunda alternatifleri kendiniz belirleyip sınırlandırabilirsiniz.

Okul Öncesi ve Sorumluluk

Okul öncesi çağı bir çocuğun kişilik gelişiminin tamamlandığı bir dönemdir. O yüzden de oldukça önemlidir. Gelişim özelliklerine uygun bir şekilde sorumluluklar verilmesi gerekir. Bu dönem de dikkat etmezsek, sorumluluk vermezsek 15 yaşına geldiği zaman sorumluluk bilincinde olmasını bekleyemeyiz. Bu pat diye olacak bir şey değil. O yüzden okul öncesi her şeyin temeli diyoruz.

Nasıl sorumluluklar vermeliyiz?

İnsanların aklına çok büyük şeyler gelmesin. 5 yaşında ki çocuktan yapabileceğini düşündüğümüz, onun gelişim alanına uygun sorunluluklardan bahsediyoruz. Yatağını\odasını toplaması, çiçekleri sulaması, evcil hayvanın beslenmesiyle ilgilenmek, oyuncaklarını toplamak, sofrayı kurmak, kıyafetlerini katlamak, kirli çamaşırları sepete atmak, bulaşık makinesini boşaltmak, alınan yiyecekleri buzdolabına yerleştirmek, kendi başına giyinip soyunmasına izin vermek vb... gelişim alanına uygun sorumluluklar verilebilir. Daha küçük yaş grubu ya da daha büyük yaş grubu için de benzer ve farklı sorumluluklar eklenebilir. 

Çocuğunuz okula gelirken okul materyallerinden birini getirmeyi unuttu diyelim. (Örneğin silgisini getirmeyi unuttu.) Okula gelip çocuğum silgisini unuttu diye getirmek doğru bir davranış kalıbı değildir. Hatta bunu unuttuğunu bile söylememek gerekir. Çocuk o gün silgisinin eksikliğini yaşayıp bunun sonucuna katlanması gerekir. Ertesi gün okula gelmeden önce okul çantasını kontrol etmesi gerektiğini öğrenmiş olur. Bunun sonucunu bırakın yaşasın. Eğer siz hatırlatır, arkasından koştur koştur okula gelir silgisini unuttu derseniz hayatı boyunca arkasını birinin toplamasına ihtiyacı olacaktır. 

Sorumluluk bilinci bir an da gelişmez. Sabır gerektirir. Her zaman destekleyici ve olumlu bir tutum izlemek çok önemlidir.

 

                                                                      Okul Öncesi Öğretmeni ve Sosyolog 

                                                                                      Ömür BALKAN